O pisemnych formach wypowiedzi w szkole

Ćwiczenia

Opracowała: Grażyna Doniec

Gimnazjum w Żarnowie

Ćwiczenia w pisaniu stanowią obok lektury jeden z zasadniczych środków, dzięki którym uczeń zdobywa potrzebną mu wiedzę i umiejętności w zakresie opanowania języka ojczystego.

Według W. Okonia:

„Ćwiczenia to wielokrotne wykonywanie jakiejś czynności dla nabycia wprawy i uzyskania sprawności w dziedzinach umysłowych i motorycznych.” (W. Okoń : Słownik pedagogiczny, PWN, Warszawa 1981)

Systematyczne stosowanie ćwiczeń rozwija samodzielność myślenia, kształtuje pamięć i wyzwala twórczą inwencję uczniów.

W artykule zostały zamieszczone ćwiczenia potrzebne w praktycznej nauce redagowania : opowiadania, charakterystyki, opisu, rozprawki i recenzji. Stanowią one podstawę do pisania logicznych i spójnych całości, stwarzają możliwość kształcenia słownictwa oraz umiejętność uważnego czytania tekstów literackich.

Przykłady pochodzą ze znanych lektur szkolnych.

OPOWIADANIE

Ćwiczenie 1

Do podanych rzeczowników dopisz po trzy wyrazy bliskoznaczne (synonimy):

Przyjaciel -

Podróż -

Bohater -

Człowiek -

Pisarz -

Ćwiczenie 2

Użyj synonimów następujących czasowników: powiedzieć, chcieć, mieć.

Ćwiczenie 3

Wypisz synonimy do wyrazu „być”. Popraw błąd powtórzeniowy we fragmencie opowiadania.

Opowiadanie:

W niedzielę byłem u cioci na imieninach. Było dużo gości. Nie nudziłem się, bo byłem w dobrym humorze. Byłem szczęśliwy, że mogę miło spędzić czas. Zwłaszcza, że poznałem fantastyczną dziewczynę. Na imię miała Asia. Była w Warszawie już od tygodnia, codziennie bywała u cioci, gdyż pomagała jej robić zakupy. Od tego czasu zaczęliśmy się spotykać. Bywaliśmy na dyskotekach, basenie, w kinie.

Ćwiczenie 4

Dokończ rozpoczęte zdania:

Pewnego dnia.............................................................................................................................

Nie spodziewałem się................................................................................................................

Dni poprzedzające zdarzenie.....................................................................................................

To spotkanie...............................................................................................................................

Ćwiczenie 5

Dokończ rozpoczęte zdania, rozwijając ich treść , aby powstało opowiadanie.

Nagle drzwi się otworzyły.........................................................................................................

Wszedł do tego budynku z bijącym sercem..............................................................................

Nikt z nas nawet nie pomyślał, że.............................................................................................

Bałem się, jednak......................................................................................................................

Ćwiczenie 6

Przekształć mowę niezależną w zależną.

Agnieszka zaproponowała:„Pójdźmy jutro do Malwiny.”

Spytaliśmy: „Czy nie lepiej byłoby pojechać na basen?”

Panna Florentyna zapowiedziała:„Dzisiaj nie ugotuję obiadu.”

„To niemożliwe”- krzyknęliśmy jednocześnie.

Ćwiczenie 7

Zdania tekstu zostały pocięte na kawałki, a części pomieszane, odtwórz je w całość. Zwróć uwagę na szyk.

Rosnące \kwiaty w stanie dzikim\ wielu opiekunów \ potrzebują.

Na Dalekiej Północy \częstym środkiem lokomocji\ zaprzęgnięte \są\ sanie \ w psy.

Ćwiczenie 8

Przekształć podane zdania pojedyncze na złożone, a następnie wykorzystując je, napisz co przydarzyło się Ani.

Ania poszła do lasu na grzyby ......................................................................

Oddaliła się od brzegu ..................................................................................

Zrobiło się późno. .........................................................................................

Nagle usłyszała coś dziwnego ......................................................................

Spotkała panią Maliszewską ........................................................................

Dziewczynka zrozumiała .............................................................................

Ćwiczenie 9

Zamień narrację trzecioosobową na pierwszoosobową, czyniąc Joasię narratorem opowiadania.

Weszli do pokoju starszej pani. W pomieszczeniu panował półmrok. Naprzeciw drzwi wejściowych wisiał obraz. Postać na portrecie spoglądała na nich spod gęstych, kręconych brwi. Stojąca naprzeciw szafa była nieco uchylona. Joasia pomyślała, że nigdy nie widziała podobnie ponurego miejsca.

Wszyscy zastanawiali się, gdzie mogła pójść właścicielka, przecież była chora, a oni przyszli ją odwiedzić. Poczuli się tu nieswojo i postanowili opuścić to miejsce.

Ćwiczenie 10

Stałem na wzgórzu, nagle odwróciłem się....................................................................................

(opowiedz, co się stało, wprowadź dialog)

Ćwiczenie 11

Co mogło wydarzyć się dalej? Zastosuj podane słownictwo: ni stąd, ni zowąd, nieoczekiwanie, błyskawicznie;

Był piękny, letni dzień. Wybrałyśmy się w góry. Joanna opowiadała o swoich wakacjach nad morzem. Ewa dzielnie kroczyła, podśpiewując ulubioną piosenkę. Nagle przerwała śpiew, spojrzała na mnie i krzyknęła:

- Magda, czy.................................................................................................................................

Ćwiczenie 12

Spotkałaś niezwykłego człowieka, opowiedz tę historię. Zastosuj dialog.

Ćwiczenie 13

Wykorzystując frazeologizmy, napisz humorystyczne opowiadanie.

frazeologizmy: wystrychnąć na dudka, nudzić się jak mops, pleść trzy po trzy, pokrzyżować plany, zakochać się od pierwszego wejrzenia, wyjść z siebie, nie grzeszyć urodą, mądra jak Atena, zbłąkana owca, w czepku urodzony, dusza towarzystwa.

Ćwiczenie 14

Napisz opowiadanie, które może mieć takie za „Późnym wieczorem zrozumiała, że gdyby nie grupa wędrowców, mogliby spędzić tę noc w górach”.

OPIS

Ćwiczenie 1

Przepisz zdania, uzupełniając luki wyrazami podanymi poniżej:

(strach, zdenerwowanie, przerażenie)

Czuję..............., kiedy idę wieczorem ulicą.

Zawsze przed klasówką odczuwam .....................................

Ogarnęło mnie................ , kiedy trzyletni brat mojego kolegi wszedł na drzewo.

Ćwiczenie 2

Z przytoczonego fragmentu wybierz wyrazy, które wyrażają uczucia mówiącego.

„Rozciekawiony starzec przeciął płótno i ujrzał książki. Wziął jedną do ręki, spojrzał i położył na powrót, przy czym ręce poczęły mu drżeć mocno. Przysłonił oczy, jakby im nie wierząc; zdawało mu się, że śni- książka była polska”.

(H. Sienkiewicz, „Latarnik”, rozdział III, s. 15)

Ćwiczenie 3

Jakie stany emocjonalne (uczucia) mówiącego odzwierciedlają powiedzenia:

O rany!

Bomba!

Wszystko jedno!

Szafa gra!

Ćwiczenie 4

W jakich sytuacjach użyjesz następujących powiedzeń:

W nogi!

Ni pies, ni wydra.

Koń by się uśmiał.

Pierwsze koty za płoty.

Ćwiczenie 5

Oto fragment noweli H. Sienkiewicza „Janko Muzykant” opisujący przeżycia Janka podczas wyprawy po skrzypce do dworu. Napisz jakie uczucia towarzyszyły chłopcu.

„ W owym blasku widać było wszystko doskonale. Wcięte boki; struny i zagiętą rączkę. Kołeczki przy niej świeciły jak robaczki świętojańskie, a wzdłuż zwieszał się smyczek na kształt srebrnego pręta. Ach wszystko było śliczne prawie czarodziejskie. Janek patrzył coraz chciwiej. Przykucnięty, z łokciami opartymi o chude kolana, z otwartymi ustami patrzył i patrzył. To strach zatrzymywał go na miejscu, to jakaś nieprzezwyciężona chęć pchała go naprzód. Czy czary jakie, czy co? Ale te skrzypce w jasności czasem zdawały się przybliżać, jakoby płynące ku dziecku. Chwilami przygasały, aby znowu rozpromienić jeszcze bardziej. Czary wyraźne. Tymczasem wiatr powiał, zaszumiały cicho drzewa, a Janek jakoby wyraźnie usłyszał:

- Idź Janku, w kredensie nie ma nikogo... idź Janku.”

Ćwiczenie 6

Rozwiń zdania:

Zazdroszczę........................................................................

Drżę z obawy......................................................................

Cieszę się............................................................................

Czuję się jak.......................................................................

Nienawidzę........................................................................

Ćwiczenie 7

Opisz swoimi słowami co czuł Klucznik, słysząc słowa Jacka Soplicy.

„Jam jest Jacek Soplica...”

Klucznik na to słowo

Poblednął, pochylił się i ciała połową.

Wygięty naprzód, stanął, zwisł na jednej nodze.

Jak głaz lecący z góry, zatrzymany w drodze.

Oczy roztwierał, usta szeroko rozszerzał

Grążąc białymi zęby, a wąsy najeżał

Rapier z rąk upuszczony przy ziemi zatrzymał

Kolanami, i głownię prawą ręką imał

Cisnąc ją, rapier, z tyłu za nim wyciągniony,

Długim, czarnym swym końcem chwiał się w różne strony.

Ćwiczenie 8

Zdałeś egzamin ,otrzymałeś maksymalną ilość punktów. Opisz co czujesz?

Ćwiczenie 9

Rozpoznaj stan psychiczny po opisie przejawów zewnętrznych:

Zgrzyta zębami-..........................................................................

Marszczy nos-.............................................................................

Oblał się rumieńcem-..................................................................

Wzrusza ramionami-...................................................................

Podnosi głos-..............................................................................

Ćwiczenie 10

Dlaczego wymyśliłem tę głupią intrygę? Ułóż monolog.

Ćwiczenie 11

Podkreśl uczucia negatywne.

Strach, zakłopotanie, miłość, wzruszenie, rozdrażnienie, wesołość, załamanie, radość, przerażenie, rozczarowanie.

Jakie uczucia towarzyszą Twoim zdaniem przedstawionej na obrazie postaci (dowolny obraz, np. „Gitarzysta”- Jean Baptiste Greuze).

Ćwiczenie 12

Opisz ,co czujesz gdy:

- podczas rozmowy przez telefon przypominasz sobie o włączonym żelazku;

- z powodu braku pieniędzy, nie wyjechałeś z kolegami na Mazury;

- wszyscy wyruszyli do lasu na wycieczkę rowerową, ty nie miałeś roweru i zostałeś w domu;

Ćwiczenie 13

Wykorzystując związki frazeologiczne w żartobliwy sposób wyraź uczucia kolegi, który niespodziewanie otrzymał ocenę celującą.

Ćwiczenie 14

Na podstawie dialogu spróbuj opisać zaistniałą sytuację:

- Ojej!

- Zamknijcie okna!

- Ale tu jest pełno wody!

- Spokojnie, posprzątamy.

Ćwiczenie 15

Wypisz określenia wskazujące na uczucia uczestników zajścia.

Nikt się nie rusza.... Są oszołomieni potęgą wybuchu. Przywarli do ziemi jak urzeczeni. W łomocie serca- bezwolni...

Ćwiczenie 16

Spróbuj do określonych zwrotów dopasować konkretne sytuacje:

trzęsły mu się ręce-.......................................................................................................

odebrało mu głos, nie był w stanie wydusić słowa-......................................................

skręcał się ze śmiechu-..................................................................................................

Ćwiczenie 17

Wyjeżdżasz z przyjaciółmi w góry. Wszystko przygotowane. Wsiadacie do pociągu, okazuje się, że to nie ten. Opisz całą sytuację.

Ćwiczenie 18

Przeczytaj wiersz „Paweł i Gaweł” A. Fredry, a następnie na podstawie jego treści napisz:

- skargę na niesfornych sąsiadów. Wciel się w rolę świadka i zrelacjonuj całą sytuację.

„Paweł i Gaweł”

Paweł i Gaweł w jednym stali domu, Paweł na górze, a Gaweł na dole; Paweł, spokojny, nie wadził nikomu, Gaweł najdziksze wymyślał swawole. Ciągle polował po swoim pokoju: To pies, to zając - między stoły, stołki Gonił, uciekał, wywracał koziołki, Strzelał i trąbił, i krzyczał do znoju. Znosił to Paweł, nareszcie nie może; Schodzi do Gawła i prosi w pokorze: - Zmiłuj się waćpan, poluj ciszej nieco, Bo mi na górze szyby z okien lecą. - A na to Gaweł: Wolnoć, Tomku, W swoim domku. Cóż byłe mówić? Paweł ani pisnął, Wrócił do siebie i czapkę nacisnął. Nazajutrz Gaweł jeszcze smacznie chrapie, A tu z powały coś mu na nos kapie. Zerwał się z łóżka i pędzi na górę. Stuk, puk. - Zamknięto. Spogląda przez dziurę I widzi... Cóż tam? cały pokój w wodzie, A Paweł z wędką miedzi na komodzie. - Co waćpan robisz? - Ryby sobie łowię. - Ależ, mospanie, mnie kapie po głowie! A Paweł na to: Wolnoć, Tomku, W swoim domku. Z tej to powiastki morał w tym sposobie: Jak ty komu, tak on tobie.

Ćwiczenie 19

Przeczytaj fragment utworu A. Mickiewicza i opisz swoimi słowami zaistniałą sytuację.

„Bigos już gotów. Strzelcy z trzykrotnym wiwatem.

Zbrojni łyżkami, biegną i bodą naczynia

Miedź grzmi, dym bucha, bigos jak kamfora ginie

Zniknął, uleciał, tylko w czeluściach saganów

Wre para, jak w kraterze zagasłych wulkanów”

(Pan Tadeusz, ks. VI)

Ćwiczenie 20

Przeczytaj uważnie tekst (frag. „Lalki”, B. Prusa)

Nazwij formę wypowiedzi. Odpowiedź uzasadnij.

„Na dość wysokim, choć łagodnym wzgórzu, wznosił się piętrowy pałac z dwoma parterowymi skrzydłami. Za nimi zieleniły się stare drzewa parku, przed nim rozpościerała się jakby wielka łąka, poprzecinana ścieżkami, tu i ówdzie ozdobiona klombem, posągiem lub altaną.

(B. Prus, „Lalka”)

Ćwiczenie 21

Z podanego tekstu wypisz rzeczowniki i dopisz do nich określenia. Jaką częścią mowy są wyrażone?

Jak cicho jest rankiem w zimowym lesie. Drzewa śpią pod ciężkimi białymi czapami. Śnieg przykrył ziemię puszystą, puchową kołdrą. Nie można znaleźć ścieżek pod wysokimi zaspami. Na tle czystej bieli śniegu widać brązowe pnie drzew.

(Teresa Frączek, „Las zimą”)

Ćwiczenie 22

Dopisz po trzy określenia do podanych rzeczowników:

niebo-

las-

morze -

góry-

rzeka-

noc-

krajobraz-

Ćwiczenie 23

Czy to jest opis statyczny czy dynamiczny?

Dzień przedświąteczny i ładna pogoda wywabiły mnóstwo ludzi na bruk miejski. Sznur powozów, falujący tłum między Kopernikiem a Zygmuntem wyglądał jak stado ptaków, które w tej chwili unosiły się nad miastem ,dążąc ku północy. Wszystkich naprzód pcha jakiś fatalny prąd, mocniejszy od ich przewidywań i pragnień.

(„Lalka”, tom. I, str. 33)

Ćwiczenie 24

Z przygotowanego fragmentu utworu A. Mickiewicza wybierz epitety. Swoimi słowami opisz poetycki krajobraz.

„Na zachód obłok na kształt rąbkowych firanek

Przejrzysty, sfałdowany, po wierzchu perłowy

Po brzegach pozłacany, w głębi purpurowy

Jeszcze blaskiem zachodu tlił się i rozżarzał

A powoli pożółkniał, zbladnął i poszarzał,

Słońce spuściło głowę, obłok zasunęło

I ciepłym powiewem westchnąwszy- usnęło” [...]

(A. Mickiewicz, Pan Tadeusz)

Ćwiczenie 25

Wypisz meble znajdujące się w Twoim pokoju oraz charakterystyczne rzeczy, które wpływają na atmosferę tego pomieszczenia i opisz je dokładniej, a może jest coś co bardzo chciałbyś mieć?

Ćwiczenie 26

Do każdego rzeczownika dopisz przymiotnik; raz tak, by opisywany przedmiot budził uczucia pozytywne, drugi raz tak, by wzbudzał uczucia negatywne.

- stół, szafa, podłoga, kanapa, dzban

Ćwiczenie 27

Opisz zegar wiszący na ścianie. Pamiętaj, aby uwzględnić:

miejsce, gdzie się znajduje- nisko, wysoko, na środku, po prawej, lewej stronie.

wielkość- mały, duży, niewielki, ogromny

kształt- okrągły, owalny

kolor- brązowy, ciemny

coś co go wyróżnia.

Ćwiczenie 28

Opisz swoje biurko – zwróć uwagę na wielkość, kształt, z czego jest wykonane.

Ćwiczenie 29

Twoja klasa wystawia współczesną wersję Balladyny J. Słowackiego. Jak według Ciebie powinna wyglądać scenografia ( wybierz jedną scenę). Zwróć uwagę na przestrzeń, rozmieszczenie, rekwizyty, dekoracje, oświetlenie.

Wykorzystaj słownictwo: ciekawa, urozmaicona, jezioro, las, maliny, dyskretna, oświetlające, twarze aktorów, w głębi, z prawej, wokół, w centralnym miejscu.

CHARAKTERYSTYKA

Ćwiczenie 1

Do podanych wyrazów dopisz antonimy:

Oryginalny-

subiektywny-

dobry-

gwałtowny-

miły-

Ćwiczenie 2

Podane wyrazy wskazują na lekceważący stosunek mówiącego. Zastąp je wyrazami o zabarwieniu neutralnym.

Pacykarz-

Konował-

Ćwiczenie 3

Spróbuj wymienić trzy cechy charakteru, które mogą ułatwić kontakt z innymi ludźmi.

Ćwiczenie 4

Wyjaśnij następujące wyrażenia:

człowiek z charakterem-

słaby charakter-

silny charakter-

trudny charakter-

Ćwiczenie 3

Dobierz odpowiednie określenia pasujące do wypisanych rzeczowników:

kształtny, zacięte, gęste, szczupły, niski, smukła, kręcone, pociągłe, duże

mężczyzna-

włosy-

twarz-

oczy-

usta-

nos-

Ćwiczenie 6

Od podanych rzeczowników utwórz przymiotniki:

złość-

wściekłość-

radość-

brzydota-

śmiech-

oszczędność-

Ćwiczenie 7

Uszereguj wyrazy od najmniej do najbardziej intensywnej treści:

drogi, kosztowny, cenny, nieoszacowany

brzydki, szkaradny, wstrętny, obrzydliwy

złość, gniew, pasja, wściekłość, furia

Ćwiczenie 8

Podane cechy charakteru podziel na te, które określisz jako zalety i te które zaliczysz do wad:

prawdomówność, uczciwość, głupota, lojalność, pracowitość, zuchwałość, chytrość, służalczość

Ćwiczenie 9

Jakimi cechami określisz osobę, o której się mówi:

- złota rączka

- ma węża w kieszeni

- w gorącej wodzie kąpany

- nosi wysoko głowę

- dobra dusza

- szara myszka

Ćwiczenie 10

Wybierz z Twojej rodziny dwie osoby, przedstaw je. Wypisz w kolumnach charakterystyczne ich cechy. Zwróć uwagę na usposobienie.

Osoba I

Osoba II

Kto?

Imię

Kto?

Imię

.........................................................................

.........................................................................

Ćwiczenie 11

Przeczytaj wiersz „Paweł i Gaweł” A. Fredry, spróbuj ocenić postępowanie bohaterów.

Ćwiczenie 12

Opisane sytuacje ujawniają pewne cechy charakteru osób, o których mowa. Przeczytaj zdanie, a następnie zapisz te cechy, którymi opisywane osoby mogą się charakteryzować.

Kilka razy dziennie czyścił buty i poprawiał krawat.

Można jej było powierzyć największą tajemnicę.

Joanna przychodziła zawsze kilka minut przed rozpoczęciem pracy.

Starała się jej wszystko spokojnie wytłumaczyć.

Ćwiczenie 13

Wyjaśnij znaczenie podanych par wyrazów i ułóż z nimi zdania

młodzieńczy- młodzieżowy

przyjazny- przyjacielski

usłużczy- służalczy

kwiatowy- kwiecisty

Ćwiczenie 14

Spróbuj wymienić trzy cechy charakteru, które mogą ułatwić kontakt z innymi ludźmi.

Ćwiczenie 15

Zastąp peryfrazę (omówieniem)

Wzór: ksiądz Robak- emisariusz polityczny przebrany w habit mnicha.

Latarnik-................................................................................................

Jan Kochanowski-.................................................................................

Andrzej Radek-.....................................................................................

Mały Książe-........................................................................................

Ćwiczenie 16

Wymień trzy cechy jakie według Ciebie powinien mieć:

brat-..................................................................................

kolega-.............................................................................

Zredaguj dwa zdania, w których wykażesz różnicę między wyrazem obowiązkowy i obowiązujący.

Ćwiczenie 17

Przyporządkuj wyrażeniom wyrazy wpisane poniżej:

Człowiek posiadający wszechstronną wiedzę ..............................................

Człowiek szybko orientujący się w nowych sytuacjach...............................

Człowiek umiejący przewidywać..................................

Pilot trzymający nerwy na wodzy..............................

(wykształcony, bystry, przezorny, odważny, opanowany)

Ćwiczenie 18

Objaśnij znaczenie słów:

fałszywy-.....................................................................................................................................

wyniosły-....................................................................................................................................

przewrotny-.................................................................................................................................

oszczędny-...................................................................................................................................

Ćwiczenie 19

Połącz czasowniki z odpowiednim przysłówkiem:

reagować-....................................................................

mówić-........................................................................

czytać-........................................................................

uśmiechać się-............................................................

Ćwiczenie 20

Wyjaśnij, odwołując się do dowolnych przykładów literackich, następujące stwierdzenie:

Była to osobowość, która potrafiła wywrzeć na wszystkich silne wrażenie.

Ćwiczenie 21

Dokończ zdania, a następnie korzystając z nich, spróbuj scharakteryzować niesfornego chłopca

Jest potargany...................................................................

Zachowuje się niegrzecznie.............................................

Ubrudził błotem spodnie..................................................

Nabałaganił......................................................................

Obraził koleżankę............................................................

Ćwiczenie 22

Jaką cechę cenisz u kolegi najbardziej?

Uzasadnij.

Ćwiczenie 23

Zredaguj tekst horoskopu, który pasowałby do postaci Ebenezera Scrooge’a.

Ćwiczenie 24

Optymista i pesymista rozmawiają na temat mającego się odbyć egzaminu z przedmiotów humanistycznych. Zapisz w tabeli możliwe ich wypowiedzi

Optymista

Pesymista

.........................................................................

.........................................................................

Ćwiczenie 25

Co możesz powiedzieć o pannie Izabeli na podstawie przytoczonego fragmentu:

„Panna Izabela od kolebki była w świecie pięknym i nie tylko nadludzkim, ale i nadnaturalnym. Sypiała w puchach, odziewała się w jedwabie, hafty, siadała na rzeźbionych i wyściełanych hebanach lub polistandrach, piła z kryształów, jadła ze sreber i porcelany kosztownej jak złoto. Dla niej nie istniały pory roku, tylko wiosna, pełna łagodnego światła, żywych kwiatów i woni”.

Ćwiczenie 26

Który z bohaterów literackich budzi Twoją sympatię? Uzasadnij swój wybór.

ROZPRAWKA

Ćwiczenie 1

Podaj jak najczęściej możliwych skutków następującego faktu: zgasło światło....................

Ćwiczenie 2

Wymień odważnych, dzielnych ludzi- podaj przykłady z filmu i literatury.

Ćwiczenie 3

Przeczytaj fraszkę J. Kochanowskiego i przekonaj wszystkich, że warto odpocząć w cieniu czarnoleskiej lipy.

„Na lipę”

Gościu siądź pod mym liściem, a odpocznij sobie!

Nie dojdzie cię tu słońce, przyrzekam ja tobie.

Choć się najwyżej wzbije, a proste promienie

Sięgnę pod swoje drzewa rozstrzelane cienie.

Tu zawżdy chłodne wiatry z pola zawiewają,

Tu słowicy, tu szpacy wdzięcznie narzekają.

Z mego wonnego kwiatu pracowite pszczoły

Biorą miód, który potem szlachci pańskie stoły.

A ja swym cichym szeptem sprawić umiem snadnie,

Że człowiekowi łacno słodki sen przypadnie.

Jabłek wprawdzie nie rodzę, lecz mię pan tak kładzie,

Jako szczep najpłodniejszy w hesperyjskim sadzie.

Ćwiczenie 4

Do każdego argumentu dopisz tezę, jaką mógłby popierać.

1) W czasie wycieczki dużo zwiedzamy.

2) Pomagając koledze w nauce, sam powtarzam materiał.

3) Święta są okazją do rodzinnych spotkań.

4) Dzięki akcjom charytatywnym pomagamy wielu ludziom.

Ćwiczenie 5

Przyjrzyj się niżej podanym tytułom i udowodnij ich związek z treścią:

„Krzyżacy”

„Skąpiec”

„Syzyfowe prace”

„Zemsta”

Ćwiczenie 6

Przeczytaj uważnie fragment ks. III Pana Tadeusza. Wypisz argumenty, których użył Soplica, by przekonać Telimenę o ożenku Tadeusza z Zosią. Jakie kontrargumenty wysunęła Telimena?

„Pan Jacek nie wypuszcza z opieki swej syna

I przysłał mi tu właśnie na kark bernardyna

Robaka, który przybył z tamtej strony Wisły

Przyjaciel brata, wszystkie wie jego zamysły

A więc o Tadeusza już wyrzekli losie

I chcę, by się ożenił, aby pojął Zosię

Wychowankę Wać Pani, oboje dostaną

Oprócz fortunki mojej, z łaski Jacka wiano

W kapitałach; wiesz Aśćka, ze ma kapitały,

I z łaski jego mam też fundusz prawie cały,

Ma więc prawo rozrządzać[...]

Czas by już Zośkę wreszcie wydobyć z zamknięcia,

Bo wszakci to już pora wyrasta z dziecięcia”

„Co Wać Państwu do Zosi?

Ja jej ręką rządzę, ja sama, że pan Jacek dawał był pieniądze

Na wychowanie Zosi, że jej wyznaczył

Małą pensyjkę roczną, więcej przyrzec raczył,

Toć jej jeszcze nie kupił[...]

Telimena kończyła. Byłam jej piastunką,

Jestem krewną, jedyną Zosi opiekunką

Nikt oprócz mnie nie będzie myślił o jej szczęściu [...]

Ćwiczenie 7

Jakich argumentów użył Józef Skawiński, prosząc o posadę latarnika?

„-Wszelako na latarnika wydajecie mi się za stary.

- Sir- ozwał się nade kandydat wzruszonym głosem. Jestem bardzo znużony i skołatany. Dużo, widzicie przeszedłem. Miejsce to jest jedno z takich, jakie najgoręcej pragnąłem otrzymać. Jestem stary, potrzebuję spokoju. Potrzebuję sobie powiedzieć: tu już będziesz siedział, to jest twój port. Ach sir! To od was tylko zależy. Co za szczęście, że byłem tu Panowie. Błagam was. Jak mi Bóg miły, jestem jak statek, który jeśli nie wejdzie do portu, to zatonie...”

Ćwiczenie 8

Podkreśl te tematy, na które mógłbyś wypowiedzieć się w formie rozprawki.

Komputer przyjaciel czy wróg?

Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że pieniądze szczęścia nie dają?

Który poeta XX w. zasługuje na szczególną uwagę czytelnika i dlaczego?

Najciekawszy zakątek mojej miejscowości.

Portret człowieka poczciwego.

Ćwiczenie 9

Napisz plan rozprawki na temat: „Wiosna to najpiękniejsza pora roku”

Ćwiczenie 10

Wymień swojego ulubionego aktora, uzasadnij swój wybór.

Ćwiczenie 11

Niektórzy twierdzą, że seriale to strata czasu, a ty jak sądzisz?

Ćwiczenie 12

Przeczytaj uważnie poniższy fragment.

a) wymień przyczyny wagarowania

b) przekonaj Jarka, Agatę i Bartka o tym, że nigdy nie należy wagarować

Najczęstszą przyczyną wagarowania- nie oszukujmy się- jest nieprzygotowanie do lekcji. Nieodrobiona praca domowa lub klasówka- to wystarczający powód do tego, aby szkołę omijać szerokim łukiem. „No pewnie, że z tego powodu najczęściej uciekam z lekcji lub nie przychodzę do szkoły- mówi Jarek, pierwszoklasista z Ustronia. To pozwala mi uniknąć „lufy”, no i przy okazji awantury albo kary w domu”.

Są jeszcze inne powody, dla których uczniowie niechętnie chodzą do szkoły. O jednym z nich mówi Agata z Łodzi:

- „Często wagaruję, bo nie znoszę mojej klasy. Jest w niej wielu zarozumialców i szpanerów...”

A Bartek ze Szczecina przyznaje:

-„Wagaruję, owszem, bo prawie wszyscy to robią, a ja nie chcę być gorszy”.

(na podst. M. Staszewski, „Nie wolno chodzić na wagary”,

Cogito nr 5, 1996)

RECENZJA

Ćwiczenie 1

Ułóż zdania z podanymi niżej wyrazami, tak, aby wyjaśniały ich znaczenie:

reżyser-...........................................................................................................

scenariusz-......................................................................................................

scenografia-....................................................................................................

prapremiera-...................................................................................................

aktor-..............................................................................................................

spektakl-.........................................................................................................

sufler-.............................................................................................................

kuluary-..........................................................................................................

Ćwiczenie 2

Wymień swojego ulubionego aktora, wypisz tytuły filmów z jego udziałem.

Ćwiczenie 3

Dopisz nazwiska reżysera do tytułu filmu:

„Pan Tadeusz”-.............................................

„Zemsta”-......................................................

„Krzyżacy”-...................................................

„Faraon”-.......................................................

Ćwiczenie 4

Dobierz do podkreślonych wyrazów odpowiednie synonimy:

wzruszająca scena

największa rola

wybitny aktor

tajemnicza postać

wyszukana obsada

Ćwiczenie 5

Do podanych wyrazów dopisz antonimy:

urozmaicony-..............................

świetny-.......................................

ciekawy-......................................

Ćwiczenie 6

Do każdego z wyrazów dopisz odpowiednie określenia:

Aktor-.................................

Fabuła-................................

Muzyka-..............................

Scenografia-........................

Film-....................................

Klimat-.................................

Nastrój-................................

Montaż-................................

Ćwiczenie 7

Podane niżej pojęcie związane z filmem i teatrem zapisz w dwóch kolumnach, w jednej o znaczeniu pozytywnym, a w drugiej o znaczeniu negatywnym:

- postać ginąca wśród innych kreowanych bohaterów, świetne kostiumy, świetna kreacja aktorska, wartka akcja, niskie notowania, efekty specjalne, świetny film, film pełen przemocy, dobrana obsada, tanie widowisko, zagmatwana fabuła, dobra ekranizacja, wspaniała scenografia, rola momentami nudna, gra nieciekawa, spektakl cieszący się dużym uznaniem publiczności, zyskał aprobatę krytyki, ze sceny wiało nudą, nie porwał publiczności

Ćwiczenie 8

Wypisz z przytoczonej recenzji zdania oceniające. Czy to jest recenzja pozytywna czy negatywna?

Biograficzna, ale niezwykle barwna opowieść o losach milionera Hughesa. To człowiek, który stał on na czele największej wytwórni filmowej, romansował z najpiękniejszymi kobietami świata- Avą Gardner, Katharine Hepburn. Był także znakomitym pilotem i przedsiębiorcą.

Historia niepozbawiona uroku, dowcipu i przepychu.

Ćwiczenie 9

Podkreśl zdanie, które jest informacją.

Andrey Toutou w najnowszym filmie Jeana- Pierre’a Jeuneta oznacza jedno- dobre aktorstwo i świetnie opowiedziana historia. Rzecz dzieje się podczas I wojny światowej, kiedy to Mathilde dowiaduje się, że jej narzeczony został ukarany i pozostaje na ziemi niczyjej.

Ćwiczenie 10

Przedstaw w pięciu zdaniach treść ostatnio oglądanego filmu, ale nie ujawniaj zakończenia.

Ćwiczenie 11

Dokończ następujące zdania:

Autor, który wystąpił na deskach....................................................................................

Krzyżacy Henryka Sienkiewicza to piękna......................................................................

Pisarz doskonale przedstawił............................................................................................

Fascynujący w powieści jest............................................................................................

Język wzbogacony o liczne środki stylistyczne służy......................................................

Kostiumy przygotowane były..........................................................................................

Spektakl cieszył się..........................................................................................................

To co oglądaliśmy............................................................................................................

Nie spodziewaliśmy się, że daną postać .........................................................................

Reżyser nie potrafił..........................................................................................................

Lubię filmy historyczne, w których.................................................................................

Spektakl był wyjątkowo nudny, więc..............................................................................

Ćwiczenie 12

Ułóż zdania z następującymi zwrotami i wyrażeniami:

Film nakręcony z rozmachem, świetna kreacja, czarujący aktor, prestiżowa nagroda, wiać nudą, wartka akcja

Ćwiczenie 13

Wprowadź czytelnika w tematykę lektur nie ujawniając zakończenia.

„Mały Książe”- Antoine de Saint Exupery’ego

„Zapałka na zakręcie”- Krystyny Siesickiej

Ćwiczenie 14

Przedstaw tytuły książek, które powinny znaleźć się na liście lektur. Uzasadnij swoje zdanie.

LITERATURA

1. Bąk J.- Czytam i rozumiem

Piątek Trzynastego, Łódź 2001

2. Bąk J.- Słownictwo i frazeologia

Piątek Trzynastego, Łódź 1998

3. Biernacka E.- Jak pisać wypracowania?

Wydawnictwo Eremis, Warszawa 2001

4. Fredro A. - Paweł i Gaweł

5. Kochanowski J.- Fraszki, pieśni, treny

Wydawnictwo GREG, Kraków

6. Mickiewicz A.- Pan Tadeusz

Czytelnik, Warszawa 1998

7. Mieloch- Juda M.- Wędrówki humanistyczne, Trzymaj formę

Piątek Trzynastego

8. Prus B.- Lalka

Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1969

9. Sienkiewicz H.- Latarnik

Wydawnictwo GREG, Kraków

CZASOPISMA

1. Cogito nr 3, 2005

2. Cogito nr 5, 1996

PUBLIKACJE - JĘZYK POLSKI GIMNAZJUM